Gaz Yuvarı Nedir?

Uzaya ulaşmak için ne kadar yol katedilmeli?

Dünyayı saran hava küresi ve bilinmesi gerekenler.

ilköğretim kurumları, ilkokul , ortaokul haftalık ders programı. Ders sayısı, haftada kaç saat&63;

» Bu sayfada ATMOSFER Gökbilim terimi olarak anlatılmaktadır !
Atmosfer Halk arasında | içinde bulunulan veya etkisinde kalınılan ortamdır.
Atmosfer Fizik Terimi | basınç birimi olarak kullanılır. Deniz düzeyinde 15 santigrat derecede, 76 cm. uzunluğunda ve tabanı 1 cm. kare olan cıva sütununun ağırlığı. atm = 1 kg 33 gr
Bu sayfadaki içerikler Coğrafya ve Fen bilimleri esas alınarak hazırlanmıştır. Temel eğitim almamış kullanıcılar için anlaşılması zor olabilir.

Atmosfer / Gaz Yuvarı / Hava Küre: Bir gök cismini saran gaz ve buhar tabakasıdır.

atmosfer

Yer çekimi sayesinde varlığını sürdüren Atmosfer, içeriğini büyük oranda gezegenin iç katmanlarında bulunan gazların yanardağlar, jeo termal alanlar ve/veya toprak havası etkinlikleri ile yüzeye çıkması sonucu sağlamaktadır. İkinci bir beslenme kaynağı ise gezegen dışından gelen meteor ve etkileşimlerdir ki, bu miktar çok az bir oranı oluşturur.

Atmosferimiz, basınç ve yoğunluk açısından diğer gezegenlerden Mars'a göre yaklaşık 100 kat daha büyük, Venüs'e göre ise yaklaşık 100 kat daha küçük bir gaz kütlesidir. İçeriği açısından ise bu iki gezegenin atmosferlerinden çok farklı ve Güneş Sistemi içierisinde de tekdir.

Atmosfer veya havaküre, Dünya'nın kütleçekimi ile gezegenin çevresini sarmalayan gaz tabakası. Yaklaşık %78'i azot, %21'i oksijen, %0,93 argon, %1 su buharı ve kalan kısmı diğer bazı gazlardan oluşmaktadır. Bu gaz karışımına genel olarak hava adı verilir. Atmosfer, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü nedeniyle kutuplarda ince (alçak), Ekvator'da geniştir.

Atmosfer, morötesi güneş ışınımını emmek ve gece ve gündüz sıcaklıklarını dengelemek suretiyle Dünya'daki yaşamı korumaktadır.

Atmosferin dış uzayla kesin bir sınır yoktur. Yavaşça incelir ve kaybolur. Atmosfer kütlesinin 3/4'ü yani üç çeyreklik kısmı gezegen yüzeyinin 11 km içerisindedir. NASA normlarına göre 80,5 km yükseklikte seyahat eden insanlar astronot* olarak kabul edilir ve atmosfer girişi olarak 120 km (400.000 ft) yükseklikte atmosferik etkiler tekrar fark edilir. Karman line** 100 km'de (328.000 ft) sık sık atmosfer ve dış uzay arasında sınır olarak kullanılır.

Dünya atmosferinin sıcaklığı irtifaya göre değişir. Her yerde eşit değildir.

* Astronot / Kozmonot / Uzay insanı : uzay çalışmalarına katılmak üzere eğitilen kişidir. İnsanlı uzay uçuşlarının seyrekliği nedeniyle eğitim gören uzay insanlarının bir kısmı yedek kadroda kalarak uzay görevi alamamıştır.
** Karman Line / Kármán Hattı : deniz seviyesinden 100 km yükseklikte bulunan ve genellikle Dünya atmosferi ile uzay arasındaki sınır olarak kabul edilen hayalî bir hattır. Adını Macar asıllı Amerikalı mühendis ve fizikçi Theodore von Kármán'dan almaktadır.

Atmosferin Katmanları

İyonosfer
Atmosferin elektromanyetik dalgaları yansıtacak miktarda iyonların ve serbest elektronların bulunduğu 70 km ile 500 km'lik kısmı. 2. Arz atmosferinin dış bir kuşağı. Güneş'ten veya yıldızlar arası uzaydan gelen ışımalar, burada atmosfer gazlarının atom ve moleküllerini iyonlar veya elektrikle harekete getirir. İyonosferin yüksekliği zamana ve mevsime irtifagöre değişir fakat sınırının 25-50 mil arasında olduğu kabul edilir. Işıma ve yansıtma özelliklerine göre çeşitli tabakalara ayrılır. Karakteristik bir olay, bazı radyo dalgalarını yansıtmasıdır. Bu katmanda gazlar iyon halinde bulunur. Bu yüzden radyo dalgaları çok iyi iletilir. Sıcaklık yüksektir, ancak gazlar çok seyrek olduğu için sıradan bir termometreyle ölçülen sıcaklık düşüktür. Magnetosfer (manyetosfer)

Bu katman bazı kaynaklarda mıknatısküre ya da çekimküre olarak adlandırılmaktadır. Yeryüzü yoğun bir radyasyon alanıyla kaplı olup bu radyasyon alanına Van Allen Alanı adı verilmektedir. Van Allen alanı iki kuşağa bölünmüştür ve Dünya'yı tümüyle çevrelemez.

Ekzosfer
Atmosferin en üst katıdır. Az miktarda hidrojen ve helyum atomlarından oluşur. Kesin sınırı bilinmemekle birlikte üst sınırının yerden yaklaşık 10 bin km yükseklikte olduğu kabul edilmiştir. Bu katmandan sonra artık bir sınır olmadığı için boşluğa geçiş başlar. Yapay uydular bu katmanda bulunurlar, yerçekimi çok düşüktür ve gazlar çok seyrektir.

Termosfer
Mezosferden itibaren 640 km yüksekliğe kadar uzanan katmandır. Bu katmanda güneş ışınları yoğun olarak hissedilir. Sıcaklığı güneşin etkisine göre 200 ile 1600°C’dir. Bu katmanda gazlar iyon halinde bulunur ve iyonlar arasında elektron alışverişi oldukça fazladır. Bu nedenle haberleşme sinyalleri ve radyo dalgaları çok iyi iletilir.

Mezosfer
Stratosferden itibaren 80 km yüksekliğe kadar uzanır. Küçük boyutlu gök taşları bu katmanda sürtünmenin etkisiyle buharlaşarak kaybolur.
Ozonosfer ve kemosfer olarak iki kısımdan oluşmaktadır.

Ozonosfer
Bu tabakada ozon gazları bulunur. Güneşten gelen zararlı ultraviyole ışınlar, ozon gazları tarafından tutulur. Bundan dolayı canlılar için koruyucu katmandır.

Kemosfer
Zararlı ışınların tutulması az miktarda burada da görülür. Ayrıca gazların iyonlara ayrılmaya başladığı yerdir.


Stratosfer
Troposferden itibaren 50 km yüksekliğe kadar uzanır. Yatay hava hareketleri (rüzgârlar) görülür. Su buharı bulunmadığı için dikey hava hareketleri oluşmaz. Yalnızca yatay hareketlerin oluşması da diğer tabakalar ile stratosfer arasında bu katmandan kaynaklanan bir taşınım olmamasına sebep olur. Bu durum çok tehlikeli olabilir çünkü diyelim ki bir yanardağın patlamasından ortaya çıkan küller troposferi aşıp stratosfere ulaşırsa burada birikir ve kalıcı bir kirlilik oluşturur. Sıcaklık değişimi olmayan yer 11 - 25 km arasıdır. Stratosferin sıcaklığı -55°C ile -3°C derece arasında değişir. Stratosferde yerçekimi azaldığı için cisimler gerçek ağırlıklarını kaybederler. Bu katmanın üst kısımlarında ozon gazları bulunur ve güneş ışınlarını çeken bu gazlar katmanın ısınmasına nedendir.

Troposfer
Atmosferin yere temas eden en alt katmanıdır. Gazların en yoğun olduğu katmandır. Ekvator üzerindeki kalınlığı 16 - 17 km, 45° enlemlerinde 12 km, kutuplardaki kalınlığı ise 9 - 10 km’dir. Katman kalınlığının Ekvator'da ve kutuplarda farklılık göstermesinin nedeni, ekvatorda ısınan havanın hafifleyerek yükselmesi ve merkezkaç kuvvetinin bulunması, kutuplarda ise havanın soğuyarak çökmesi ve merkezkaç kuvvetinin bulunmamasıdır. Yani bu değişikliklerin sebebi sıcaklık farklılıkları ve merkezkaç kuvvetinin etkisidir.

Troposfer için atmosferin en önemli katmanıdır denebilir çünkü gazların %75′i su buharının ise tamamı bu katmanda bulunur. Buna bağlı olarak hava akımları, bulutluluk, nem, yağışlar, basınç değişiklikleri gibi bilinen bütün meteorolojik olaylar bu katmanda meydana gelir, güçlü yatay ve dikey hava hareketleri de bu katmanda oluşur. Troposfer genellikle yerden yansıyan güneş ışınlarıyla ısınır bu nedenle alt kısmı daha sıcaktır ve yerden yükseldikçe sıcaklık 100 metrede 0,65°C azalır ve tabakanın sonunda -56.5°C'ye kadar düşer.

 

Görseller
  • 22
  • 23
comments loading
Atmosfer Nedir?